Mỗi độ Tết đến, Xuân về, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta lại thành kính tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ thiên tài của Đảng và dân tộc, Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa kiệt xuất. Sinh thời, với tài năng văn chương, với tấm lòng nhân ái bao la và quan niệm sâu sắc coi văn học là một vũ khí sắc bén phục vụ sự nghiệp cách mạng, Người đã để lại một di sản văn học vô cùng phong phú, trong đó chùm thơ Chúc Tết là những áng thơ đặc biệt giàu ý nghĩa.

Thơ Chúc Tết của Bác ngắn gọn, súc tích, mộc mạc như chính cuộc đời và con người của Người, nhưng hàm chứa tư tưởng lớn, tầm nhìn chiến lược và niềm tin son sắt vào thắng lợi của cách mạng. Ở mỗi bài thơ, Bác đều không quên gửi những lời chúc tốt đẹp tới đồng bào, chiến sĩ cả nước. Những lời chúc ấy ra đời trong khói lửa chiến tranh, gắn liền với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, vì vậy luôn thấm đẫm tinh thần lạc quan cách mạng và niềm tin tất thắng.

Xuân Bính Ngọ 1966, trong bối cảnh Mỹ leo thang chiến tranh phá hoại miền Bắc sau những thất bại nặng nề ở miền Nam, cả hai miền đất nước sục sôi khí thế chiến đấu và sản xuất, lập nên nhiều chiến công oanh liệt. Trong hoàn cảnh ấy, Bác đã gửi tới đồng bào cả nước bài thơ Chúc Tết mang tiêu đề “Mừng xuân 1966” đầy khí phách và niềm tin, in vào ngày 1-1 trên báo Nhân Dân, số 4289:

       Mừng miền Nam rực rỡ chiến công,

       Nhiều Dầu Tiếng, Bàu Bàng, Plâyme, Đà Nẵng,...

       Mừng miền Bắc chiến đấu anh hùng,

       Giặc Mỹ leo thang ngày càng thua nặng.

       Đồng bào cả nước đoàn kết một lòng,

       Tiền tuyến hậu phương, toàn dân cố gắng.

       Thi đua sản xuất, chiến đấu xung phong,

       Chống Mỹ, cứu nước, ta nhất định thắng.(1)

Bốn câu thơ đầu là bản tổng kết ngắn gọn mà hào hùng về những chiến công vang dội của quân và dân ta trên khắp các chiến trường. Dầu Tiếng, Bàu Bàng, Plâyme, Đà Nẵng… không chỉ là những địa danh, mà là biểu tượng của ý chí quật cường, của bản lĩnh Việt Nam trong cuộc đối đầu không cân sức với kẻ thù xâm lược. Bốn câu thơ sau vừa lý giải cội nguồn của thắng lợi - đó là sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, là sự gắn bó máu thịt giữa tiền tuyến và hậu phương - vừa khẳng định một chân lý lịch sử: “Chống Mỹ, cứu nước, ta nhất định thắng”. Nhịp điệu thơ khoan thai mà dứt khoát, ngôn từ giản dị mà giàu sức gợi đã tạo nên âm hưởng ngân vang như tiếng trống mở hội, vừa khích lệ, vừa thôi thúc.

Nhìn chung, xuyên suốt bài thơ Chúc Tết Bính Ngọ 1966 cũng như nhiều bài thơ Chúc Tết khác của Người là tư tưởng đại đoàn kết - tư tưởng lớn, sợi chỉ đỏ trong toàn bộ sự nghiệp cách mạng của Bác. Người nhiều lần nhấn mạnh: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết / Thành công, thành công, đại thành công”.  Khi toàn dân đồng tâm nhất trí, khi ý chí của triệu người hòa làm một, thì không có thử thách nào không thể vượt qua, không có gian nan nào không thể hóa giải. Chính nhờ phát huy cao độ sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc mà cách mạng Việt Nam đã vượt qua muôn vàn thử thách, đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, làm nên những mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc.

Cũng trong những ngày đầu Xuân năm ấy, với bút danh Chiến Sĩ, trên Báo Nhân Dân, số 4308, ngày 20-01-1966, Bác viết: “Năm nay là năm Ngựa. Quân và dân ta cả hai miền sẽ phi nước đại trong công cuộc tăng gia sản xuất và kiên quyết chiến đấu. Chắc chắn rằng chúng ta sẽ thu nhiều thắng lợi to lớn hơn nữa”(2). Hình ảnh “phi nước đại” của năm Ngựa đã được Bác liên tưởng và linh hoạt vận dụng, trở thành biểu tượng sinh động cho tinh thần xung kích, quyết liệt, thần tốc, cho ý chí tiến công không ngừng nghỉ của cả dân tộc trong thời khắc cam go nhất của lịch sử.

Sáu mươi năm là một quãng thời gian đủ dài để chứng kiến những biến thiên to lớn của thời cuộc, song trong chiều sâu của dòng chảy cách mạng Việt Nam thì đó lại là một mạch nối liền mạch. Nếu mùa Xuân Bính Ngọ 1966 là mùa Xuân của ý chí quật cường trong khói lửa chiến tranh, của khát vọng giải phóng dân tộc và thống nhất non sông, thì mùa Xuân Bính Ngọ 2026 là mùa Xuân của khát vọng phát triển, khi mà toàn Đảng, toàn dân, toàn quân quyết tâm, chủ động, tích cực triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, đưa đất nước bước vào giai đoạn vươn mình, hội nhập và đổi mới sáng tạo. Xuân Bính Ngọ 2026 về trong bối cảnh đất nước ta bước vào giai đoạn phát triển mới, với thời cơ và vận hội đan xen cùng không ít khó khăn, thách thức.

Nhìn lại bài thơ Chúc Tết Bính Ngọ 1966 của Bác cách đây tròn sáu thập kỷ, chúng ta càng thấm thía giá trị bền vững của những lời thơ giản dị mà sâu sắc ấy. Mỗi vần thơ chúc Tết của Bác thuở nào vẫn là lời hiệu triệu, lời hịch giục giã toàn Đảng, toàn dân tiến lên giành những thắng lợi mới. Nếu như năm 1966, cả dân tộc “phi nước đại” trong chiến đấu và sản xuất để bảo vệ độc lập, tự do, thì hôm nay, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta đang “phi nước đại” trong công cuộc đổi mới sáng tạo, phát triển nhanh và bền vững, xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa./.

CHÚ THÍCH

(1) Lê Xuân Đức, Thơ Chúc Tết mừng xuân của Bác Hồ và lời bình, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2015, tr. 174.

(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Tập 12, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996, tr. 27.

Chi đoàn Viện Nghiên cứu Văn hóa