PGS. TS. Nguyễn Thị Phương Châm phát biểu tại Tọa đàm

Chủ trì buổi Tọa đàm là PGS. TS. Nguyễn Thị Phương Châm - Phó Chủ nhiệm Chương trình. Tọa đàm được tổ chức với cả hai hình thức trực tiếp và trực tuyến, với sự tham gia của đông đảo các chủ nhiệm nhiệm vụ nhánh, nhà khoa học đến từ Viện Nghiên cứu Văn hóa, Viện Khoa học xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên, Viện Nhà nước và Pháp luật, Viện Địa lý Nhân văn và Phát triển bền vững, Viện Nghiên cứu châu Âu và châu Mỹ, Viện Văn học, Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới.

Tọa đàm tập trung thảo luận các vấn đề lý luận và quan điểm tiếp cận trong nghiên cứu tinh hoa văn hóa và thành tựu phát triển mới của nhân loại. Nội dung của Tọa đàm xoay quanh việc làm rõ các khái niệm cơ bản như “tinh hoa văn hóa”, “thành tựu phát triển mới của nhân loại”, “vận dụng sáng tạo”, “công cuộc đổi mới”, “chuyển đổi số và hội nhập quốc tế”. Tọa đàm cũng đặt ra vấn đề về sự lựa chọn cách tiếp cận, qua đó thảo luận cơ sở nhận diện, đánh giá và vận dụng các giá trị văn hóa, thành tựu phát triển mới vào thực tiễn Việt Nam trong bối cảnh đổi mới, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

PGS. TS. Hoàng Cầm trình bày tham luận tại Tọa đàm

Tham luận được trình bày và các ý kiến trao đổi tại Tọa đàm đã góp phần khẳng định: Nghiên cứu tinh hoa văn hóa và thành tựu phát triển mới của nhân loại nhằm phục vụ công cuộc đổi mới trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế đòi hỏi một cách tiếp cận vừa đánh giá đóng góp thực chất, vừa đánh giá một cách hết sức khách quan về tiêu chí và chủ thể thừa nhận. Tinh hoa không phải những giá trị ưu việt đã được xác định sẵn chỉ cần nhận diện và tiếp thu, mà là những giá trị, tư tưởng, tri thức, chuẩn mực và thực hành có đóng góp nổi bật cho con người và đời sống xã hội; được hình thành cùng thừa nhận trong bối cảnh lịch sử - xã hội cụ thể và có khả năng lan tỏa hay vận dụng vượt ra ngoài cộng đồng. Việc thừa nhận một cái gì đó là tinh hoa không đồng nghĩa với nội dung cố định, ưu việt tuyệt đối hay khả năng áp dụng đồng nhất ở mọi nơi. Do đó, cần làm rõ điều kiện hình thành, tiêu chí đánh giá, chủ thể thừa nhận cùng giới hạn nội tại của từng giá trị. Tương tự, những tiến bộ về khoa học, công nghệ, kinh tế, quản trị, giáo dục và phúc lợi từ đầu thế kỷ XXI không thể được tiếp cận như một danh sách các mô hình thành công sẵn có. Việc nhận diện chúng đòi hỏi đặt câu hỏi về điều kiện tạo nên thành công, nhóm xã hội hưởng lợi, giới hạn cũng như hệ quả không mong đợi, từ đó xác định khả năng chuyển hóa phù hợp.

Vận dụng những giá trị và thành tựu ấy không phải sao chép nguyên mẫu mà là quá trình lựa chọn, điều chỉnh và tái cấu trúc trên cơ sở bốn nguyên tắc then chốt: kết hợp nhận diện với phản tư về chủ thể và tiêu chí xác lập; đặt đối tượng nghiên cứu trong bối cảnh lịch sử - kinh tế - chính trị - xã hội cụ thể; lắng nghe đa dạng các nhóm xã hội, đặc biệt nhóm ít có tiếng nói; và coi tiếp nhận là sự tổ chức lại cái sẵn có trong quan hệ với cái mới. Ba câu hỏi định hướng xuyên suốt quá trình này gồm: vận dụng cái gì, vận dụng như thế nào, và ai vận dụng cho ai. Mục tiêu cuối cùng không dừng ở việc liệt kê những gì cần/nên học hỏi, mà ở việc hiểu rõ vì sao chúng có giá trị, đóng góp trong hoàn cảnh nào, cũng như khả năng tiếp nhận, điều chỉnh và tiếp tục phát triển chúng trong điều kiện Việt Nam.

Một số hình ảnh tại Tọa đàm