Hệ thống các đề tài nghiên cứu cấp cơ sở là một bộ phận quan trọng trong công tác khoa học thường niên của Viện Nghiên cứu Văn hóa. Năm 2026, đã có 14 nhiệm vụ khoa học cấp cơ sở được thực hiện bởi các cán bộ nghiên cứu của Viện, trải dài trên nhiều nhóm chủ đề khác nhau:

- Về đời sống tín ngưỡng, tôn giáo và các thực hành nghi lễ trong xã hội đương đại, có 05 nhiệm vụ đề cập đến các chủ đề như âm nhạc trong tín ngưỡng dân gian của người Thái, vai trò của thầy cúng trong đời sống nông thôn, hoạt động tín ngưỡng tại các cơ sở thờ tự, dịch vụ Phật giáo, lễ hội đền Gióng sau khi được ghi danh di sản.

- Về văn hóa cộng đồng và quan hệ xã hội, có 03 nhiệm vụ khai thác các chủ đề liên quan đến sự biến đổi của các thiết chế, tập quán và hoạt động kinh tế. Các chủ đề bao gồm thực hành lễ nghi tại cộng đồng làng buôn, tín dụng dân sự ở nông thôn đồng bằng Bắc Bộ, việc sử dụng điện thoại thông minh trong đời sống văn hóa - xã hội của người dân tộc thiểu số ở khu vực biên giới.

- Về văn hóa nghệ thuật và việc tái tạo các giá trị văn hóa trong những không gian biểu đạt mới, có 04 nhiệm vụ đã khai thác các chủ đề như di sản âm nhạc của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, các yếu tố văn hóa truyền thống trong video âm nhạc đương đại, việc tái trình hiện văn hóa của giới trẻ trên không gian mạng, sự hiện diện của văn hóa Việt Nam trong các trò chơi điện tử phát hành quốc tế.

- Ngoài ra, sự biến đổi trong cách tổ chức và sử dụng không gian cũng là một nhóm chủ đề được quan tâm. Có 02 nhiệm vụ nghiên cứu về vấn đề như cafe đường tàu tại Hà Nội và những thương thỏa giữa hoạt động kinh doanh, thực hành văn hóa và việc sử dụng không gian đô thị.

Nhìn chung, các nhiệm vụ cho thấy sự đa dạng trong cách tiếp cận văn hóa và xã hội, phản ánh mối quan tâm ngày càng rộng đối với những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn Việt Nam đương đại. Các nhiệm vụ đã mở rộng phạm vi khảo sát sang những hiện tượng kinh tế, xã hội và văn hóa đang vận động, qua đó làm rõ mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại, cộng đồng và cá nhân, cũng như sự tương tác giữa các giá trị văn hóa với những biến đổi của thị trường, công nghệ và môi trường xã hội. Sự đa dạng này cho thấy tiềm năng của tiếp cận văn hóa trong việc lý giải các hiện tượng đương đại, đồng thời phản ánh kết quả tích cực của quá trình đổi mới định hướng nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Văn hóa trong những năm gần đây.

Qua các báo cáo được trình bày tại buổi bảo vệ, các nhiệm vụ đã thể hiện sự tiếp cận đời sống văn hóa từ nhiều góc độ khác nhau. Với các thực hành tâm linh, nghiên cứu tập trung vào sự gắn kết cộng đồng, hoạt động kinh tế gắn với nghi lễ và những thay đổi trong cách duy trì các giá trị truyền thống. Trong khi đó, các nghiên cứu về văn hóa đô thị và văn hóa số hướng sự chú ý đến những hình thức tương tác mới giữa con người, không gian và cộng đồng, qua đó gợi mở cách thức các giá trị và thực hành văn hóa được hình thành, lan tỏa và biến đổi. Dù khác biệt về đối tượng và phương pháp tiếp cận, các nhiệm vụ đều góp phần phản ánh sự vận động không ngừng của văn hóa, cũng như quá trình các giá trị được tiếp nối, diễn giải và sáng tạo trong những bối cảnh xã hội cụ thể.

Nội dung và chất lượng của hệ nhiệm vụ cấp cơ sở năm 2026 của Viện Nghiên cứu Văn hóa không chỉ đáp ứng yêu cầu chuyên môn của Viện mà còn góp phần đưa hoạt động nghiên cứu đến gần hơn với những vấn đề thực tiễn đang đặt ra. Buổi bảo vệ là dịp để các kết quả được trao đổi, đánh giá và tiếp tục hoàn thiện trên cơ sở ý kiến của hội đồng; đồng thời, đây cũng là một khâu trong quá trình rèn luyện phương pháp, tích lũy kinh nghiệm và nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ nghiên cứu.

Một số hình ảnh các phiên bảo vệ nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp cơ sở năm 2026

của Viện Nghiên cứu Văn hóa

Thực hiện tin: Nguyễn Thanh Tùng

Ảnh: Phạm Thùy Dương