GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm chủ trì Hội nghị

Tham dự Hội nghị có các đồng chí Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm TS. Đặng Xuân Thanh, PGS.TS. Nguyễn Đức Minh; TS. Đỗ Xuân Lân, Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy Viện Hàn lâm; TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Trưởng ban Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế; Ban Chủ nhiệm các Chương trình khoa học và công nghệ trọng điểm cấp Bộ; đại diện lãnh đạo các tổ chức chủ trì chương trình, chủ nhiệm các nhiệm vụ thành phần và cán bộ phụ trách quản lý khoa học của các đơn vị.

Hội nghị được tổ chức nhằm đánh giá tình hình triển khai các Chương trình khoa học và công nghệ trọng điểm cấp Bộ giai đoạn 2025–2030, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện; đồng thời thống nhất cơ chế quản lý, điều hành, tăng cường phối hợp giữa các chương trình, xây dựng nền tảng dữ liệu chung. Qua đó nâng cao chất lượng các sản phẩm khoa học, đáp ứng yêu cầu nghiên cứu chiến lược và tư vấn chính sách trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, GS.TS. Lê Văn Lợi ghi nhận tinh thần chủ động, trách nhiệm của Ban Chủ nhiệm các chương trình và các nhóm nghiên cứu trong quá trình triển khai nhiệm vụ. Chủ tịch Viện Hàn lâm đánh giá các chương trình có quy mô lớn, huy động sự tham gia của nhiều viện nghiên cứu và đội ngũ chuyên gia, đặt nền móng cho việc thực hiện những nghiên cứu liên ngành, liên lĩnh vực có giá trị khoa học và thực tiễn cao. Đồng thời yêu cầu các chương trình khẩn trương hoàn thiện quy chế hoạt động riêng trên cơ sở quy chế mẫu do Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế ban hành nhằm bảo đảm thống nhất trong quản lý nhưng vẫn phát huy tính chủ động của từng chương trình.

TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm phát biểu tại Hội nghị

Báo cáo tại Hội nghị, TS. Nguyễn Thị Thu Hà cho biết, đến nay Viện Hàn lâm đã phê duyệt và triển khai 09 Chương trình khoa học và công nghệ trọng điểm cấp Bộ giai đoạn 2025–2030. Đối với 4 chương trình được ký hợp đồng thực hiện từ năm 2025, mặc dù kinh phí chuyển tiếp năm 2026 chưa được cấp, các tổ chức chủ trì và chủ nhiệm chương trình vẫn chủ động triển khai theo đúng tiến độ, hoàn thành nhiều hoạt động như khảo sát, tọa đàm, nghiên cứu, công bố khoa học và các sản phẩm trung gian.

Đối với 05 chương trình mới được phê duyệt vào tháng 6/2026, các đơn vị đang khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, thuyết minh, dự toán, tổ chức tuyển chọn và giao nhiệm vụ thành phần theo đúng kế hoạch. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng gặp một số khó khăn do sự thay đổi của hệ thống văn bản pháp luật về khoa học và công nghệ, đặc biệt là sự chuyển tiếp giữa Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013 với các quy định mới, dẫn đến những khác biệt về quy trình, thủ tục, mẫu hồ sơ và cơ chế tài chính.

PGS.TS. Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm phát biểu tại Hội nghị

Tại Hội nghị, các đại biểu tập trung trao đổi nhiều nội dung nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý và nâng cao hiệu quả triển khai các chương trình trọng điểm. Nhiều ý kiến cho rằng, với quy mô lớn và tính chất liên ngành, việc xây dựng một cơ chế quản lý thống nhất là yêu cầu cấp thiết, trong đó cần làm rõ trách nhiệm, quyền hạn của Ban Chủ nhiệm chương trình, cơ quan thường trực giúp việc và mối quan hệ phối hợp với Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế cũng như Ban Tài chính.

Một trong những nội dung nhận được sự đồng thuận cao là việc xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung cho các chương trình. Các đại biểu nhấn mạnh, dữ liệu nghiên cứu không chỉ là sản phẩm của từng nhiệm vụ mà còn là nguồn tài nguyên khoa học có giá trị lâu dài, tạo nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo. Vì vậy, cần hình thành hệ thống cơ sở dữ liệu chung, chuẩn hóa phương pháp điều tra, công cụ khảo sát và khung phân tích để tăng khả năng chia sẻ, khai thác và kế thừa kết quả nghiên cứu.

TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Trưởng ban Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế trình bày Báo cáo tiến độ các Chương trình Khoa học và Công nghệ trọng điểm cấp Bộ tại Hội nghị

Đại diện các chương trình cũng chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình triển khai. Nhiều chương trình đã xây dựng được khung lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và bộ công cụ khảo sát thống nhất; tổ chức sinh hoạt khoa học định kỳ nhằm trao đổi học thuật, thống nhất cách tiếp cận giữa các nhiệm vụ thành phần; đồng thời chủ động đẩy mạnh công bố quốc tế và xây dựng các bộ dữ liệu quy mô lớn phục vụ nghiên cứu lâu dài.

PGS.TS. Nguyễn Tài Đông, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Chủ nhiệm Chương trình Lịch sử tư tưởng Việt Nam, Viện trưởng Viện Triết học phát biểu ý kiến tại Hội nghị

Các ý kiến tại Hội nghị cũng đề nghị tăng cường kiểm tra, giám sát tiến độ thực hiện theo hướng hỗ trợ chuyên môn, giảm bớt thủ tục hành chính nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chất lượng nghiên cứu, liêm chính học thuật và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Bên cạnh đó, cần có hướng dẫn thống nhất về quản lý tài chính, quy chế chi tiêu, đánh giá giữa kỳ và nghiệm thu, góp phần giảm rủi ro trong quá trình triển khai các nhiệm vụ khoa học.

PGS.TS. Đặng Thị Hoa, Chủ nhiệm Chương trình đánh giá tác động sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính và giải pháp quản lý phát triển xã hội ở Việt Nam trong thời kỳ mới, Phó Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học phát biểu tại Hội nghị

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm TS. Đặng Xuân Thanh nhấn mạnh, các chương trình trọng điểm đều có quy mô lớn, kinh phí đầu tư đáng kể và mức độ rủi ro trong nghiên cứu cao, vì vậy cần xây dựng cơ chế quản lý chặt chẽ, thống nhất ngay từ đầu. Theo đó, các chương trình cần có khung lý luận chung, cơ sở dữ liệu chung, kế hoạch kiểm tra, giám sát định kỳ và tăng cường chia sẻ kinh nghiệm thông qua các buổi sinh hoạt khoa học thường xuyên giữa các chương trình.

Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm PGS.TS. Nguyễn Đức Minh đề nghị Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế tổng hợp đầy đủ các ý kiến tại Hội nghị để sớm ban hành hướng dẫn thống nhất trong tổ chức thực hiện các chương trình trọng điểm. Đồng thời, các Ban Chủ nhiệm cần tăng cường liên kết, chia sẻ kết quả nghiên cứu, bảo đảm sự kế thừa, tránh trùng lặp trong triển khai nhiệm vụ, đồng thời thực hiện hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát trong quá trình thực hiện.

Phát biểu kết luận Hội nghị, GS.TS. Lê Văn Lợi khẳng định việc triển khai thành công 09 Chương trình khoa học và công nghệ trọng điểm cấp Bộ đăc biệt có  ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố uy tín và khẳng định vị thế khoa học của Viện Hàn lâm. Đồng thời đóng góp trực tiếp vào việc cung cấp các luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chủ trương, chính sách phát triển đất nước theo định hướng của Đảng và Nhà nước.

Chủ tịch Viện Hàn lâm yêu cầu các Ban Chủ nhiệm khẩn trương hoàn thiện quy chế hoạt động, kế hoạch triển khai và phân định rõ trách nhiệm của từng chủ thể tham gia; định kỳ rà soát tiến độ, tăng cường kiểm soát chất lượng nghiên cứu, bảo đảm tiến độ và hiệu quả sử dụng kinh phí. Mỗi chương trình cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các nhiệm vụ thành phần, chia sẻ dữ liệu, kết quả khảo sát, tổ chức hội thảo, tọa đàm và hoạt động điều tra nhằm tránh trùng lặp, tiết kiệm nguồn lực và nâng cao hiệu quả nghiên cứu.

Toàn cảnh Hội nghị

Bên cạnh các báo cáo tổng hợp, Chủ tịch Viện Hàn lâm yêu cầu các chương trình chú trọng xây dựng các sản phẩm có giá trị ứng dụng cao, tăng cường công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế uy tín, xuất bản sách chuyên khảo và đặc biệt là các báo cáo tư vấn chính sách phục vụ kịp thời yêu cầu quản lý, điều hành và phát triển kinh tế - xã hội.

Đối với công tác quản lý, Chủ tịch Viện Hàn lâm giao Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế tiếp thu đầy đủ các ý kiến, hoàn thiện dự thảo kết luận Hội nghị, đồng thời nghiên cứu xây dựng nền tảng số phục vụ quản lý, theo dõi tiến độ các chương trình, từng bước ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong quản lý dữ liệu nghiên cứu, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị khoa học.

Hội nghị đã thống nhất nhiều nội dung quan trọng về cơ chế quản lý, tổ chức thực hiện và định hướng phát triển các Chương trình khoa học và công nghệ trọng điểm cấp Bộ. Đây là cơ sở để các chương trình tiếp tục triển khai đồng bộ, phát huy tính liên kết, nâng cao chất lượng nghiên cứu, xây dựng hệ thống dữ liệu khoa học dùng chung và tạo ra các sản phẩm có giá trị khoa học, thực tiễn cao. Qua đó góp phần khẳng định vai trò của Viện Hàn lâm trong nghiên cứu chiến lược và tư vấn chính sách phục vụ sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới./.

Nguyễn Thu Trang

Nguồn: Cổng thông tin điện tử Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam