Các đại biểu tham quan không gian trưng bày các sản phẩm, giải pháp công nghệ số tại Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026 - Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, tạo nền tảng và động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Ngay sau khi Nghị quyết được ban hành, công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến các bộ, ngành, địa phương.

Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trực tiếp chỉ đạo thông qua các phiên họp thường kỳ, chuyên đề. Bộ Chính trị đã ban hành nhiều kết luận quan trọng về sở hữu trí tuệ, khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp; đồng thời thông qua Đề án phát triển ngành công nghiệp năng lượng nguyên tử.

Quốc hội ban hành Nghị quyết số 193/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; thông qua 11 luật do Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì soạn thảo.

Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW và tiếp tục sửa đổi, bổ sung để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 29/CT-TTg ngày 16/7/2026 về đẩy nhanh tiến độ triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026; đồng thời ban hành Danh mục công nghệ chiến lược, Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược và phê duyệt Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Với vai trò cơ quan quản lý nhà nước, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ trì xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền 195 văn bản quy phạm pháp luật; tham mưu, tổ chức triển khai đợt cao điểm 100 ngày tháo gỡ các điểm nghẽn về chuyển đổi số.

Cùng với hoàn thiện thể chế, nguồn lực đầu tư cho lĩnh vực này được tăng cường đáng kể. Nếu trước khi ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngân sách nhà nước bố trí cho khoa học và công nghệ khoảng 12.000 tỷ đồng/năm thì sau khi Nghị quyết được ban hành, kinh phí dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tăng lên 75.000 tỷ đồng năm 2025 và 95.000 tỷ đồng năm 2026. Năm 2027, mức kinh phí dự kiến là 120.000 tỷ đồng.

Vị thế đổi mới sáng tạo được cải thiện, hạ tầng số phát triển mạnh

Những chuyển biến trong phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được phản ánh qua các bảng xếp hạng quốc tế. Theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), năm 2026, Việt Nam xếp thứ 43/139 nền kinh tế về Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), tăng một bậc so với năm 2025, đứng thứ 3 ASEAN và thứ 2 trong nhóm các nền kinh tế thu nhập trung bình thấp.

Đáng chú ý, đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam xếp thứ 35 thế giới, cải thiện 2 bậc so với năm trước. Việt Nam dẫn đầu thế giới về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và sản xuất sản phẩm sáng tạo; hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo xếp thứ 50 toàn cầu, tăng 5 bậc so với năm 2025.

Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, Việt Nam xếp thứ 45/195 quốc gia, vùng lãnh thổ về mức độ sẵn sàng AI của Chính phủ năm 2025, tăng 6 bậc so với năm 2024. Theo Chỉ số AI toàn cầu năm 2025, Việt Nam xếp thứ 40/93 quốc gia, tăng 18 bậc. Việt Nam cũng được Hiệp hội Di động Toàn cầu (GSMA) trao Giải thưởng Lãnh đạo Chính phủ năm 2026.

Hạ tầng viễn thông và Internet ghi nhận bước phát triển rõ nét, đặc biệt trong triển khai mạng 5G. Tổng lượng tài nguyên tần số cấp phép cho các doanh nghiệp viễn thông tăng gần 2 lần so với trước năm 2024, từ 340 MHz lên 640 MHz. Giai đoạn 2024-2026, có 6 cuộc đấu giá tần số thành công, với tổng số tiền nộp ngân sách nhà nước khoảng 20.000 tỷ đồng.

Theo dữ liệu của Ookla (Hoa Kỳ), tốc độ Internet di động của Việt Nam tăng từ 50,9 Mbps, xếp thứ 58 thế giới vào tháng 4/2024, lên khoảng 230 Mbps, xếp thứ 8 thế giới vào tháng 9/2026, gấp khoảng 4,5 lần. Tốc độ Internet cố định đạt 297,64 Mbps, đưa Việt Nam vào nhóm 10 nước dẫn đầu thế giới. Hà Nội cũng thuộc nhóm năm thành phố có tốc độ mạng di động nhanh nhất thế giới.

Đến hết quý III/2026, cả nước có 60.034 trạm 5G, vùng phủ đạt 93,4% dân số; số thuê bao 5G đạt 27,2 triệu vào tháng 8/2026, gần gấp đôi so với tháng 9/2025.

Cùng với mở rộng hạ tầng tại các đô thị, việc phủ sóng tại vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn tiếp tục được chú trọng. Từ năm 2021 đến hết quý III/2026, các doanh nghiệp viễn thông đã phủ sóng di động cho 3.513 thôn, bản lõm sóng. Đến ngày 1/11/2026, Internet vệ tinh đã được kích hoạt tại 196 điểm lõm sóng, gồm 154 thôn, bản và 42 cơ sở công lập, bổ sung kết nối tại những khu vực khó triển khai hạ tầng mạng mặt đất.

Năng lực nghiên cứu được nâng lên, sản phẩm công nghệ Việt từng bước khẳng định vị thế

Hoạt động nghiên cứu khoa học tiếp tục có những chuyển biến tích cực. Theo SCImago, năm 2025, Việt Nam xếp thứ 42 thế giới về số lượng công bố khoa học, tăng 3 bậc so với năm 2024; đứng thứ 12 châu Á và thứ 5 Đông Nam Á. Trong 10 tháng đầu năm 2026, Việt Nam có 26.107 công bố khoa học trên hệ thống Scopus, vượt tổng số công bố của cả năm 2025.

Các cơ sở giáo dục đại học chiếm 9/10 tổ chức Việt Nam có nhiều công bố quốc tế nhất. Đến tháng 6/2026, có 61 cơ sở giáo dục đại học Việt Nam được SCImago xếp hạng, tăng 15 cơ sở so với năm 2024. Cùng với đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đã phê duyệt các chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030 và nghiên cứu cơ bản xuất sắc trong lĩnh vực khoa học tự nhiên giai đoạn 2026-2035.

Hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học tiếp tục được mở rộng. Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Toán học và Trung tâm Vật lý quốc tế thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được UNESCO tiếp tục công nhận là trung tâm dạng II giai đoạn 2026-2034.

Trong lĩnh vực an toàn bức xạ, dự án hợp tác do Liên minh châu Âu tài trợ đã thiết lập 41 trạm quan trắc trực tuyến, phục vụ theo dõi bức xạ và chia sẻ dữ liệu cảnh báo sớm trong khu vực.

Đáng chú ý, một số kết quả nghiên cứu, phát triển công nghệ đã được chuyển hóa thành sản phẩm cụ thể, từng bước tiếp cận thị trường. Trong lĩnh vực công nghệ sinh học, vaccine phòng dịch tả lợn châu Phi do Việt Nam nghiên cứu, sản xuất đã được xuất khẩu; tháng 10/2026, hoàn tất đơn hàng 300.000 liều sang Philippines.

Trong lĩnh vực bảo mật, Ban Cơ yếu Chính phủ phối hợp với doanh nghiệp trong nước chế tạo thành công chip bảo mật chuyên dụng. Ở lĩnh vực ứng dụng công nghệ hạt nhân, Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội được Cơ quan Kiểm dịch động thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ chứng nhận đáp ứng yêu cầu kỹ thuật xử lý trái cây tươi xuất khẩu. Đây là cơ sở thứ 3 của Việt Nam được chứng nhận, tạo điều kiện xử lý kiểm dịch tại miền Bắc đối với vải thiều xuất khẩu sang Hoa Kỳ.

Công nghiệp công nghệ số tăng trưởng, chuyển đổi số từng bước đi vào thực chất

Công nghiệp công nghệ số tiếp tục là một trong những lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng cao. Năm 2025, doanh thu toàn ngành đạt 215 tỷ USD, kim ngạch xuất khẩu đạt 172 tỷ USD, tăng lần lượt 36% và 30% so với năm 2024. Trong 10 tháng đầu năm 2026, doanh thu ước đạt 254,6 tỷ USD, xuất khẩu ước đạt 212 tỷ USD, tăng tương ứng 53% và 46,2% so với cùng kỳ năm trước.

Trong chuyển đổi số quốc gia, các nền tảng số dùng chung, cơ sở dữ liệu và dịch vụ công trực tuyến tiếp tục được phát triển. Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số được ban hành, tạo căn cứ để các bộ, ngành, địa phương thiết kế hệ thống thông tin bảo đảm kết nối và tái sử dụng dữ liệu. Đến ngày 30/9/2026, có 37/79 nền tảng số dùng chung quốc gia đang vận hành; 12 nền tảng đang thử nghiệm.

Cổng Dịch vụ công quốc gia cung cấp 3.745 thủ tục trực tuyến, trong đó có 2.361 thủ tục được cung cấp toàn trình. Đến tháng 10/2026, cả nước đã cấp khoảng 36,16 triệu chứng thư chữ ký số, tăng 36,71% so với cuối năm 2025.

Một điểm đáng chú ý là việc đưa trí tuệ nhân tạo vào hỗ trợ hoạt động công vụ. Hai nền tảng AI hỗ trợ công vụ ở phạm vi quốc gia, do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, đang được cung cấp miễn phí trong giai đoạn thử nghiệm tại 24/24 bộ, cơ quan trung ương và 34/34 địa phương. Các nền tảng hỗ trợ tra cứu pháp luật có dẫn chiếu, soạn thảo, tóm tắt, so sánh và rà soát văn bản. Tính đến ngày 2/11/2026, tổng số tài khoản được tạo đạt khoảng 761.000.

Cùng với phát triển hạ tầng và nền tảng số, chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang từng bước chuyển hướng sang giải quyết các bài toán thực tiễn, lấy sản phẩm đầu ra làm trọng tâm. Thủ tướng Chính phủ đã xác định 20 bài toán lớn, giao 10 bộ, ngành, cơ quan chủ trì; phê duyệt Đề án tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia giai đoạn 2026-2035. Đến ngày 3/11/2026, đã có 18 nhiệm vụ công nghệ chiến lược được phê duyệt.

Hoạt động bảo hộ sở hữu trí tuệ cũng ghi nhận kết quả tích cực. Năm 2025, cơ quan chức năng đã xử lý 251.676 đơn, cấp 83.385 văn bằng bảo hộ; số đơn sáng chế của tổ chức, cá nhân Việt Nam tăng 36%, số văn bằng sáng chế tăng 134,2% so với năm 2024. Trong 10 tháng đầu năm 2026, đã xử lý 182.415 đơn và cấp 76.804 văn bằng bảo hộ sở hữu công nghiệp.

Những kết quả trên cho thấy việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW đã tạo chuyển biến trên nhiều phương diện, từ hoàn thiện thể chế, huy động nguồn lực đến phát triển hạ tầng, nâng cao năng lực nghiên cứu và thúc đẩy ứng dụng công nghệ. Đặc biệt, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang từng bước gắn kết chặt chẽ hơn với hoạt động sản xuất, kinh doanh, quản lý nhà nước và đời sống xã hội, tạo nền tảng cho phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Thu Giang

Nguồn: Báo điện tử Chính phủ