Được triển khai trong giai đoạn 2025-2026, nhiệm vụ tập trung nghiên cứu thực hành văn hóa dòng họ trong bối cảnh Việt Nam đương đại thông qua trường hợp dòng họ ở Xuân Trường, Nam Định (nay thuộc tỉnh Ninh Bình) - một địa bàn nông thôn Bắc Bộ. Trên cơ sở vận dụng khung lý thuyết “làm thân tộc” (doing kinship) của Janet Carsten, nhóm nghiên cứu xem xét dòng họ không còn như một cấu trúc huyết thống tĩnh tại mà như một không gian thực hành xã hội tương đối linh hoạt, nơi các quan hệ thân tộc không ngừng được kiến tạo, duy trì và tái cấu trúc dưới sự chi phối của các điều kiện kinh tế, chính sách, di cư, công nghệ và quan hệ quyền lực. Trong đó, nghiên cứu đặc biệt chú ý đến bản chất quá trình của sự gắn kết thân tộc, việc kiến tạo bản sắc dòng họ, sự tích lũy và tranh chấp quyền lực, cũng như không gian lai ghép giữa truyền thống và hiện đại trong đời sống dòng họ đương đại.

Trình bày báo cáo tổng hợp tại phiên họp, TS. Phan Thị Hoa Lý đã khái quát những kết quả nghiên cứu chủ yếu, tập trung làm rõ rằng sự gắn kết thân tộc là sản phẩm của những quá trình thực hành liên tục chứ không phải thuộc tính tự nhiên được quy định bởi phạm trù sinh học. Từ việc khảo sát thực địa, nhiệm vụ phân tích cách thức các thành viên dòng họ “làm dày” hoặc “làm mỏng” các mối gắn kết thông qua sự chia sẻ, chăm sóc, công nhận lẫn nhau và các thực hành nghi lễ, nghi thức. Đồng thời, nghiên cứu xem xét quá trình kiến tạo bản sắc dòng họ như sản phẩm của sự lựa chọn, diễn giải và thương lượng ý nghĩa trong hiện tại; vai trò của quyền lực, vị thế và tính chính danh được tích lũy, trình diễn và tranh chấp qua thực hành văn hóa; cũng như sự đan xen giữa các yếu tố truyền thống và hiện đại tạo thành không gian lai ghép về quan hệ xã hội và văn hóa.

Qua thảo luận, các thành viên Hội đồng ghi nhận khối lượng tư liệu đã được tập hợp và xử lý trong quá trình triển khai nghiên cứu. Một trong những đóng góp được Hội đồng ghi nhận là việc nhiệm vụ đã phân tích những chuyển biến trong tiêu chí xác định tư cách thành viên dòng họ - từ nguyên tắc sinh học sang nguyên tắc thực hành và sự công nhận tập thể - cũng như quá trình duy trì quan hệ thân tộc dựa trên sự đầu tư liên tục về thời gian, nguồn lực và cảm xúc. Thay vì chỉ xem xét dòng họ như cấu trúc huyết thống cố định, nghiên cứu đặt các thực hành văn hóa dòng họ trong mối quan hệ với điều kiện lịch sử, chính sách văn hóa và hoạt động của các chủ thể tham gia vào quá trình kiến tạo văn hóa. Nhiệm vụ góp phần làm rõ vai trò của giới trí thức địa phương, các thiết chế tổ chức dòng họ và mạng lưới thành viên trong việc duy trì, điều chỉnh và xác lập ý nghĩa của các thực hành văn hóa dòng họ trước những biến đổi của đời sống xã hội.

Trên cơ sở kết quả nghiệm thu, Hội đồng nhất trí đánh giá nhiệm vụ được thông qua và xếp loại Khá, đồng thời yêu cầu nhóm thực hiện tiếp thu, chỉnh sửa và hoàn thiện công trình theo các ý kiến góp ý. Những kết quả đạt được của nhiệm vụ góp phần bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn cho nghiên cứu văn hóa dòng họ và quan hệ thân tộc ở Việt Nam đương đại, đồng thời cung cấp thêm luận cứ khoa học phục vụ công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và hoạch định chính sách văn hóa trong giai đoạn hiện nay./.