Được triển khai trong giai đoạn 2025–2026, nhiệm vụ tập trung nghiên cứu quá trình sưu tầm, lựa chọn, diễn giải và trình hiện văn hóa dân gian của người Thái ở Việt Nam thông qua các công trình nghiên cứu học thuật, hoạt động lễ hội và thực hành văn hóa cộng đồng. Trên cơ sở vận dụng khung lý thuyết folklorism của Guntis Šmidchens, nhóm nghiên cứu xem xét những phương thức mà văn hóa dân gian được tiếp nhận, tái hiện và trao truyền trong các bối cảnh lịch sử, xã hội khác nhau. Trong đó, nghiên cứu đặc biệt chú ý đến vai trò chủ động của cộng đồng người Thái trong quá trình tiếp nhận, điều chỉnh và tái diễn giải các thực hành văn hóa, cũng như trong việc thương lượng những quan niệm về truyền thống và bản sắc tộc người.

TS. Phạm Đặng Xuân Hương, chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày tại phiên họp nghiệm thu

Trình bày báo cáo tổng hợp tại phiên họp, TS. Phạm Đặng Xuân Hương đã khái quát những kết quả nghiên cứu chủ yếu, tập trung làm rõ vị trí của văn hóa dân gian người Thái trong mối quan hệ với các chủ trương, chính sách của Nhà nước về bảo tồn di sản và phát triển văn hóa, đặc biệt trong bối cảnh triển khai Luật Di sản văn hóa và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Từ việc khảo sát lịch sử nghiên cứu văn hóa dân gian ở Việt Nam, nhiệm vụ phân tích vai trò của giới nghiên cứu trong quá trình lựa chọn, diễn giải và xác lập ý nghĩa của các biểu tượng văn hóa gắn với bản sắc người Thái. Đồng thời, nghiên cứu xem xét sự tham gia của đội ngũ trí thức Thái, các thiết chế văn hóa và mạng xã hội trong việc lựa chọn, tái hiện và phổ biến những thực hành dân gian, qua đó góp phần hình thành các biểu tượng văn hóa đại diện cho bản sắc vùng Tây Bắc và văn hóa Việt Nam.

Qua thảo luận, các thành viên Hội đồng đánh giá cao khối lượng tư liệu được tập hợp, xử lý cùng sự công phu, nghiêm túc trong quá trình triển khai nghiên cứu. Hội đồng nhận định đây là công trình đầu tiên vận dụng một cách có hệ thống khung lý thuyết folklorism để khảo sát quá trình kiến tạo và trình hiện văn hóa dân gian của người Thái trên một bình diện lịch sử tương đối dài, từ thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội đến giai đoạn văn hóa dân gian ngày càng được xác lập và quản lý trong khuôn khổ các thiết chế di sản hiện nay.

Một trong những đóng góp được Hội đồng ghi nhận là việc nhiệm vụ đã phân tích những chuyển biến trong phương thức sưu tầm, phân loại, dịch thuật và trình hiện văn hóa dân gian qua từng giai đoạn. Thay vì chỉ xem xét văn hóa dân gian như những thực hành được lưu truyền từ quá khứ, nghiên cứu đặt các thực hành này trong mối quan hệ với những điều kiện lịch sử, chính sách văn hóa và hoạt động của các chủ thể tham gia vào quá trình tái tạo truyền thống. Qua đó, nhiệm vụ góp phần làm rõ vai trò của giới trí thức Thái và cộng đồng địa phương trong việc duy trì, điều chỉnh và xác lập ý nghĩa của các thực hành văn hóa trước những biến đổi của đời sống xã hội.

Hội đồng cũng ghi nhận giá trị phản tư của công trình đối với lịch sử nghiên cứu văn hóa dân gian ở Việt Nam, đặc biệt là việc xem xét lại vai trò của hoạt động nghiên cứu, sưu tầm và diễn giải trong quá trình hình thành những nhận thức về truyền thống văn hóa. Bên cạnh ý nghĩa học thuật, kết quả nghiên cứu còn được đánh giá là có khả năng đóng góp cho việc xây dựng và thực thi chính sách bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, nhất là trong bối cảnh các chương trình phát triển du lịch tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số đang được triển khai mạnh mẽ hiện nay.

Toàn cảnh phiên họp Hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Bộ‏

Để tiếp tục hoàn thiện công trình, Hội đồng đề nghị nhóm nghiên cứu xem xét bổ sung và đối thoại với một số cách tiếp cận lý thuyết có liên quan, đồng thời tinh chỉnh phần kiến nghị chính sách để thể hiện cụ thể hơn sự liên hệ với hệ thống pháp luật, cơ chế quản lý và thực tiễn bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa hiện hành.

Trên cơ sở kết quả nghiệm thu, Hội đồng nhất trí đánh giá nhiệm vụ được 88,4 điểm, đồng thời cho phép xem xét xuất bản kết quả nghiên cứu sau khi nhóm thực hiện tiếp thu, chỉnh sửa và hoàn thiện công trình theo các ý kiến góp ý. Những kết quả đạt được của nhiệm vụ góp phần bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn cho nghiên cứu văn hóa dân gian các dân tộc thiểu số ở Việt Nam, đồng thời cung cấp thêm luận cứ khoa học phục vụ công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và hoạch định chính sách văn hóa trong giai đoạn hiện nay.

Thực hiện tin: Phạm Thùy Dương

Ảnh: Nguyễn Thị Hương Giang