TS. Đinh Thị Mai, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu đề dẫn Hội thảo (ảnh: Nguyễn Minh Hồng, Cổng thông tin điện tử Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam)

Hội thảo là diễn đàn để các nhà khoa học, nhà quản lý, chuyên gia và đại biểu trao đổi, phân tích những vấn đề lý luận, thực tiễn về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi mạnh mẽ của đời sống xã hội hiện nay.

Tham dự Hội thảo có PGS. TS. Vũ Trọng Lâm - Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật; TS. Đinh Thị Mai - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; TS. Trịnh Thị Thủy - Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; GS. TS. Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; PGS. TS. Phạm Minh Sơn - Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền; cùng đại diện các cơ quan, đơn vị, các nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, báo chí, truyền thông và đào tạo.

Tham dự Hội thảo, về phía Viện Hàn lâm còn có PGS. TS. Nguyễn Thị Phương Châm - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa; PGS. TS. Vũ Hùng Cường - Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội, cùng các nhà khoa học, đại diện các đơn vị chức năng thuộc Viện Hàn lâm, trong đó có Viện Nghiên cứu Văn hóa.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, TS. Đinh Thị Mai - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, nhấn mạnh văn hóa vừa là nền tảng hình thành căn tính, bản sắc cộng đồng, vừa là hệ giá trị định hướng cho con người và xã hội, đồng thời là nguồn lực nội sinh của phát triển. Trong tiến trình lịch sử, bản sắc văn hóa dân tộc được hình thành qua quá trình liên tục giao lưu, tiếp biến và sáng tạo để vừa duy trì những giá trị nền tảng, vừa tiếp nhận và chuyển hóa các yếu tố văn hóa bên ngoài, làm giàu cho văn hóa của chính mình; ngày nay, dưới tác động của toàn cầu hóa, công nghệ số, truyền thông xuyên quốc gia, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và công nghiệp văn hóa, quá trình này đang diễn ra với quy mô và tầm vóc mới.

Tại phiên tham luận, các đại biểu được nghe báo cáo của 6 diễn giả, trong đó có 2 nhà khoa học của Viện Nghiên cứu Văn hóa. PGS. TS. Kiều Trung Sơn (Viện Nghiên cứu Văn hóa) đã trình bày tham luận “Nghệ thuật biểu diễn dân gian và sứ mệnh giữ gìn bản sắc dân tộc trong hội nhập quốc tế”.

PGS. TS. Kiều Trung Sơn trình bày tham luận (ảnh: Nguyễn Minh Hồng, Cổng thông tin điện tử Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam)

Theo PGS. TS. Kiều Trung Sơn, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, vấn đề giữ gìn bản sắc dân tộc ở mỗi quốc gia trở nên quan trọng và có tính cấp thiết hơn lúc nào hết. Nghệ thuật biểu diễn dân gian mang hai đặc trưng cốt lõi: tính nguyên hợp - là hệ di sản kết hợp giữa lời ca, điệu múa, âm nhạc và nghi lễ, tính thực dụng - chỉ phát sinh khi có nhu cầu thực tế của cộng đồng (như điệu hát đón dâu của người Giáy ở Sa Pa hay tiếng khèn trong lễ hội Gầu Tào của người Mông ở Hà Giang). Chính tính chất linh hoạt và khả năng tự tái sáng tạo đã giúp nghệ thuật dân gian trở thành nội lực giúp văn hóa Việt Nam trường tồn qua hàng nghìn năm, thẩm thấu và chống chịu trước các làn sóng ngoại lai. Nghệ thuật biểu diễn dân gian không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn những giá trị truyền thống mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước trong thời đại mới.

Cũng trong phiên tham luận của Hội thảo, TS. Vũ Tú Quỳnh (Viện Nghiên cứu Văn hóa) đã trình bày tham luận “Nhận diện bản sắc văn hóa qua không gian nghệ thuật Việt Nam đương đại”.

Theo TS. Vũ Tú Quỳnh, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, nghệ thuật ngày càng vượt ra khỏi phạm vi của lĩnh vực sáng tạo thuần túy để trở thành một không gian giao tiếp văn hóa. Sự chuyển động đó đặt vấn đề bản sắc văn hóa trước cách thức biểu đạt và nhận diện mới. Trong nhiều trường hợp, nghệ thuật - trong đó có nghệ thuật công cộng ở đô thị - không chỉ diễn ra bằng việc tái hiện những gì đã được xác lập như biểu tượng của thành phố, mà bằng việc đưa những không gian, ký ức, vật liệu và con người từng ở bên lề đô thị vào vị trí có thể nhìn thấy, được kể lại và được nhận diện. Sự lưu chuyển của nghệ sĩ, thực hành và ý tưởng nghệ thuật tạo thêm những cách thức để cộng đồng nhìn lại và biểu đạt chính mình. Hội nhập vì thế không nhất thiết làm mờ bản sắc địa phương, ngược lại, nó có thể mở rộng những khả năng trình diễn bản sắc khi những vấn đề và thực hành có tính toàn cầu.

Trong khuôn khổ Hội thảo, phiên tọa đàm bàn tròn do PGS. TS. Lê Thị Thục - Ủy viên Hội đồng Biên tập - Xuất bản chuyên trách, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật điều hành, tiếp tục mở rộng trao đổi về những vấn đề đặt ra đối với việc giữ gìn, làm giàu và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế. Tại đây, PGS. TS. Nguyễn Thị Phương Châm - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa, đã trình bày một số quan điểm về vấn đề toàn cầu hóa văn hóa và vấn đề bảo vệ, làm giàu bản sắc văn hóa Việt Nam.

PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Châm, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn Hóa, Viện Hàn lâm cùng các diễn giả tại Phiên Tọa đàm bàn tròn (ảnh: Nguyễn Minh Hồng, Cổng thông tin điện tử Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam)

Theo PGS. TS. Nguyễn Thị Phương Châm, toàn cầu hóa văn hóa mang đến cho văn hóa Việt Nam nhiều cơ hội, đồng thời đặt ra không ít thách thức, trong đó các cơ hội và thách thức nổi bật thường được xem xét trong mối quan hệ với vấn đề bản sắc văn hóa. Một mặt, khi tham gia vào quá trình toàn cầu hóa văn hóa, bản sắc văn hóa có cơ hội được giới thiệu, lan tỏa, được giao thoa, đối thoại và làm giàu thêm, song mặt khác, nguy cơ bị đồng hóa văn hóa, hòa tan bản sắc cũng lại hiện hữu. Tại đây, cái gọi là giao lưu văn hóa cần được nhìn trong mối quan hệ hai chiều, tiếp thu những giá trị tiến bộ của thế giới, đồng thời phát huy nội lực và bản sắc của chính mình. Khi có khả năng tạo ra những giá trị riêng và đưa các giá trị ấy vào quá trình giao lưu, văn hóa Việt Nam sẽ có thêm điều kiện tham gia sâu hơn vào đời sống văn hóa quốc tế.

Phát biểu tổng kết, TS. Trịnh Thị Thủy - Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, khẳng định Hội thảo đã góp phần làm sâu sắc thêm nhận thức về bản sắc văn hóa như một quá trình vừa kế thừa, vừa sáng tạo và thích ứng; đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa giữ gìn, phát huy, sáng tạo và phát triển để chuyển hóa các giá trị văn hóa giàu bản sắc thành nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm quốc gia. Đặc biệt, các tham luận đã mở rộng cách tiếp cận về bản sắc văn hóa trong mối liên hệ hữu cơ với xây dựng con người, hệ giá trị, cộng đồng, không gian số, công nghiệp văn hóa và quản trị đa chủ thể, phù hợp với định hướng phát triển văn hóa trong Văn kiện Đại hội XIV và Nghị quyết số 80-NQ/TW.

Các đại biểu tham dự Hội thảo chụp ảnh lưu niệm (ảnh: Nguyễn Minh Hồng, Cổng thông tin điện tử Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam)

Các đại biểu Viện Nghiên cứu Văn hóa tham dự Hội thảo chụp ảnh lưu niệm