Đồng chí GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm chủ trì và phát biểu tại Tọa đàm.

Tham dự Tọa đàm khoa học có các Phó Chủ tịch, TS. Đặng Xuân Thanh, Ủy viên Ban Thường vụ; PGS.TS. Nguyễn Đức Minh, Ủy viên Ban Thường vụ và TS. Đinh Thị Mai; TS. Đỗ Xuân Lân, Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy; PGS.TS. Trần Đức Cường, nguyên Phó Chủ tịch Viện Khoa học xã hội Việt Nam; GS.TS. Võ Khánh Vinh, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; PGS.TS. Nguyễn Hồng Sơn, nguyên Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; TS. Nguyễn Thành Trung, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học xã hội và Tự nhiên, Bộ Khoa học và Công nghệ; PGS.TS. Nguyễn Tài Đông, Trưởng ban Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế cùng đại diện Lãnh đạo các đơn vị thuộc và trực thuộc Viện Hàn lâm và các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài Viện Hàn lâm.

Phó Chủ tịch Đặng Xuân Thanh và Đinh Thị Mai tham dự tại Tọa đàm

Kể từ khi Viện Hàn lâm chính thức trở thành đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (ngày 01/4/2026), đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, với 04 chức năng, 09 nhóm vấn đề nghiên cứu cơ bản và 26 đơn vị trực thuộc. Đồng thời, hàng lang pháp lý về khoa học và về tài chính cho khoa học đã thay đổi căn bản với Luật số 93/2025/QH15 và hệ thống nghị định, thông tư hướng dẫn ban hành trong quý IV/2025. Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (Thông báo số 74-TB/VPTW ngày 01/6/2026) yêu cầu xây dựng Viện Hàn lâm thành “thiết chế tri thức chiến lược của Trung ương, của quốc gia”, tập trung nghiên cứu lý luận, thể chế, mô hình phát triển Việt Nam, văn hóa, con người, xã hội số và dự báo chiến lược. Do vậy, Viện Hàn lâm cần đề xuất những giải pháp căn bản, đổi mới hoạt động nghiên cứu khoa học theo hướng đồng kiến tạo tri thức và giá trị mới để từng bước đáp ứng yêu cầu đặt ra trong bối cảnh mới.

PGS.TS. Nguyễn Tài Đông, Trưởng ban Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế trình bày dự thảo Đề án tại Tọa đàm

Tại Tọa đàm, các đại biểu đã nghe PGS.TS. Nguyễn Tài Đông trình bày khái quát Dự thảo Đề án “Đổi mới căn bản hoạt động khoa học của Viện Hàn lâm theo hướng đồng kiến tạo tri thức và giá trị nhằm đóng góp thiết thực cho công cuộc phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”.

Đổi mới căn bản hoạt động khoa học đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới

Theo PGS.TS. Nguyễn Tài Đông, trước yêu cầu mới của đất nước và những thay đổi mạnh mẽ của môi trường khoa học, cần có sự chuyển biến mạnh mẽ trong hoạt động nghiên cứu, trước hết là đổi mới tư duy và phương thức tổ chức nghiên cứu khoa học. Trong đó, chuyển từ nghiên cứu cơ bản thuần túy sang nghiên cứu cơ bản gắn với các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; từ các nghiên cứu đơn lẻ, rời rạc sang nghiên cứu theo chương trình; từ khai thác tư liệu truyền thống sang nghiên cứu dựa trên dữ liệu lớn; đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu đa ngành, liên ngành và xuyên ngành…

PGS.TS. Trần Đức Cường, nguyên Phó Chủ tịch Viện Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu ý kiến tại Tọa đàm

Đặc biệt, PGS.TS. Nguyễn Tài Đông tập trung phân tích những nút thắt cần tháo gỡ và các giải pháp mang tính căn bản trong tổ chức, quản lý hoạt động khoa học, hướng tới chuyển từ mô hình nghiên cứu khép kín sang mô hình đồng kiến tạo tri thức và giá trị. Theo đó, mô hình này được vận hành theo phương thức “năm cùng”, với sự tham gia thực chất của “năm chủ thể” trong toàn bộ vòng đời của một nhiệm vụ khoa học, từ xác định nhiệm vụ, xét tài trợ và đặt hàng, ký hợp đồng, đánh giá giữa kỳ, đánh giá cuối kỳ đến đánh giá hiệu quả đầu ra và tác động. Các nội dung này được đề xuất gắn trực tiếp với các quy trình pháp lý hiện hành, đồng thời chú trọng xây dựng và thực hiện quy chế về liêm chính khoa học.

Bên cạnh đổi mới phương thức tổ chức nghiên cứu, PGS.TS. Nguyễn Tài Đông cho rằng cần chủ động tối đa hóa và huy động các nguồn lực cho khoa học, tập trung đầu tư xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, thúc đẩy nghiên cứu liên ngành và mở rộng hợp tác quốc tế. Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện quy trình hoạt động của các tạp chí khoa học, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực và tăng cường truyền thông khoa học, qua đó nâng cao giá trị, sức lan tỏa và tác động xã hội của các kết quả nghiên cứu.

GS.TS. Võ Khánh Vinh, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm phát biểu ý kiến tại Tọa đàm

PGS.TS. Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm phát biểu tại Tọa đàm

Tọa đàm nhận được 15 lượt phát biểu thảo luận, các đại biểu (GS.TS. Võ Khánh Vinh, PGS.TS. Trần Đức Cường, PGS.TS. Nguyễn Hồng Sơn, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn, GS.TS. Hồ Sĩ Quý, PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Châm, PGS.TS. Nguyễn Xuân Trung, PGS.TS. Chu Văn Tuấn…) đã đóng góp ý kiến thiết thực nhằm hoàn thiện nội dung dự thảo Đề án. Theo đó Đề án cần chỉnh sửa ngắn gọn, bám sát yêu cầu của Viện Hàn lâm trong kỷ nguyên mới; tự chủ và phát huy tối đa tiềm năng và nguồn lực nội sinh, đổi mới nghiên cứu khoa học, gắn nghiên cứu khoa học vào thực tiễn cuộc sống, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đầu tư xây dựng nhóm chuyên gia, nghiên cứu mạnh, đào tạo đội ngũ kế cận; xây dựng Tạp chí đạt chuẩn quốc tế, tạp chí điện tử; đảm bảo nguồn kinh phí thực hiện đề tài mang tính bền vững; đẩy mạnh đổi mới tư duy, kiến tạo môi trường liêm chính, trách nhiệm và sáng tạo trong nghiên cứu khoa học. Qua đó góp phần nâng tầm vị thế Viện Hàn lâm là trung tâm nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn hàng đầu quốc gia trong kỷ nguyên mới.

PGS.TS. Nguyễn Hồng Sơn, nguyên Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phát biểu tại Tọa đàm

Gợi mở những hướng đi mới, tạo đột phá trong hoạt động khoa học

Phát biểu kết luận Tọa đàm, GS.TS. Lê Văn Lợi trân trọng cảm ơn những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm và giàu giá trị khoa học của các chuyên gia, nhà khoa học. Đồng chí nhấn mạnh, trong bối cảnh mới với nhiều khó khăn, thách thức, hoạt động khoa học của Viện Hàn lâm cần đổi mới mạnh mẽ phương thức tổ chức và triển khai, phù hợp với điều kiện thực tiễn. Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, tinh gọn bộ máy, cần chú trọng phát huy và gia tăng nguồn lực tại chỗ; đồng thời chủ động mở rộng kết nối với các địa phương, đối tác trong nước và quốc tế để huy động, bổ sung nguồn lực cho hoạt động nghiên cứu.

Toàn cảnh Tọa đàm khoa học

GS.TS. Lê Văn Lợi khẳng định, nghiên cứu cơ bản là quá trình đòi hỏi sự tích lũy lâu dài, vì vậy cần kiên trì đầu tư, đồng thời từng bước đổi mới phương pháp tiếp cận, đặc biệt là nâng cao năng lực khai thác và xử lý dữ liệu. Đồng thời cho rằng hoạt động khoa học cần không ngừng thay đổi để thích ứng với yêu cầu của tình hình thực tiễn.

Theo Chủ tịch Viện Hàn lâm, Đề án “Đổi mới căn bản hoạt động khoa học của Viện Hàn lâm theo hướng đồng kiến tạo tri thức và giá trị mới” không chỉ hướng tới việc đồng kiến tạo tri thức mà quan trọng hơn là tạo sự đổi mới về tư duy, phương thức làm khoa học, từng bước thấm sâu vào nhận thức và hành động của mỗi cán bộ nghiên cứu, nhà khoa học.

Đồng chí đề nghị Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế tiếp tục bám sát chức năng, nhiệm vụ của Viện Hàn lâm trong nghiên cứu cơ bản, tập trung vào ba lĩnh vực khoa học xã hội chủ yếu; qua đó góp phần nâng cao tư duy, nhận thức xã hội, thúc đẩy quá trình đồng kiến tạo tri thức với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và các chủ thể liên quan. Cùng với đó, cần tăng cường truyền thông khoa học, chắt lọc các kết quả nghiên cứu cơ bản để phục vụ tư vấn chính sách, đồng thời chuyển hóa tri thức khoa học thành những giải pháp thiết thực, góp phần giải quyết các vấn đề của xã hội.

Nhấn mạnh nhà khoa học phải giữ vai trò trung tâm trong quá trình đổi mới hoạt động khoa học, GS.TS. Lê Văn Lợi đề nghị tiếp tục tạo môi trường thuận lợi, giải phóng tối đa tiềm năng, sức sáng tạo của đội ngũ nghiên cứu. Qua đó phát huy truyền thống 73 năm xây dựng và phát triển, tạo động lực để Viện Hàn lâm phát triển mạnh mẽ, bứt phá trong giai đoạn mới.

Trên cơ sở các ý kiến đóng góp tại Tọa đàm, Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế sẽ tiếp thu, nghiên cứu, chỉnh sửa và hoàn thiện dự thảo Đề án bảo đảm phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ của Viện Hàn lâm trong giai đoạn mới./.

Nguyễn Thu Trang

Nguồn: Cổng thông tin điện tử Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam