Hội thảo được tổ chức với hình thức kết hợp trực tiếp với trực tuyến, kết hợp trao đổi khoa học với trình diễn nghề và trải nghiệm thực hành góp phần tôn vinh tri thức, kỹ năng của nghệ nhân, nâng cao nhận thức của công chúng về giá trị di sản nghề thủ công và trách nhiệm gìn giữ, trao truyền văn hóa. Qua đó, Bảo tàng tiếp tục phát huy thế mạnh nghiên cứu của Viện Hàn lâm trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản, gắn kết hoạt động khoa học với đời sống cộng đồng và mở rộng hợp tác văn hóa Việt Nam - Hàn Quốc.

Toàn cảnh Hội thảo quốc tế về nghề làm giấy Hanji của Hàn Quốc và giấy Dó của Việt Nam tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam

Tham dự Hội thảo có TS. Đinh Thị Mai, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; bà Lee Miyon, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Đại Hàn Dân Quốc tại Việt Nam; PGS.TS. Lâm Bá Nam, Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam; TS. Jang Sang-hoon, Tổng Giám đốc Bảo tàng Dân gian Quốc gia Hàn Quốc (tham dự trực tuyến); bà Park Chan A, Giám đốc Trung tâm Văn hóa Hàn Quốc tại Việt Nam; ông Park Nak Jong, nguyên Giám đốc Trung tâm Văn hóa Hàn Quốc tại Việt Nam; PGS.TS. Nguyễn Trung Minh, Tổng Giám đốc Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam; PGS.TS. Phạm Minh Phúc, Phó Chánh Văn phòng Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Tổng biên tập Nhà xuất bản Khoa học xã hội; PGS.TS. Đinh Quang Thành, Giám đốc Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội; TS. Bùi Thị Bích Lan, Phó Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.

Về phía Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam có PGS.TS. Lê Hải Đăng, Giám đốc Bảo tàng; PGS.TS. Trần Hồng Hạnh, Phó Giám đốc Bảo tàng, cùng các cán bộ nghiên cứu, viên chức của Bảo tàng. Hội thảo còn có sự tham dự của đại diện các viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo, bảo tàng, các nhà khoa học và chuyên gia Việt Nam, Hàn Quốc theo hình thức trực tiếp và trực tuyến.

Đặc biệt, Hội thảo có sự tham gia của nghệ nhân An Chi-yong đến từ Hàn Quốc; các nghệ nhân Phạm Văn Tâm, Nguyễn Thị Hướng, Nguyễn Thị Độ đại diện cho nghề làm giấy Dó của người Việt làng Đống Cao tỉnh Bắc Ninh; nghệ nhân Nông Văn Thành và Nông Thị Kính đại diện cho nghề làm giấy Dó của người Nùng tại Cao Bằng. Sự tham gia của các nghệ nhân góp phần kết nối nghiên cứu khoa học với tri thức thực hành và kinh nghiệm nghề thủ công truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Phát biểu khai mạc, TS. Jang Sang-hoon, Tổng Giám đốc Bảo tàng Dân gian Quốc gia Hàn Quốc, nhấn mạnh giấy Hanji và giấy Dó được hình thành trong những môi trường văn hóa khác nhau, song đều mang những giá trị vượt ra ngoài chức năng của một phương tiện ghi chép. Đằng sau mỗi sản phẩm giấy truyền thống là lịch sử, kinh nghiệm, kỹ thuật và hệ thống tri thức gắn bó với đời sống cộng đồng. Theo TS. Jang Sang-hoon, Hội thảo không chỉ là dịp trao đổi về giấy truyền thống mà còn là cơ hội tìm hiểu sâu hơn về con người, môi trường văn hóa và những tri thức làm nên nghề giấy của mỗi quốc gia. Ông đánh giá cao sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia và nghệ nhân hai nước, đặc biệt là việc kết hợp nghiên cứu khoa học với tri thức thực hành. Qua đó, những giá trị của giấy Hanji và giấy Dó được nhận diện, diễn giải đầy đủ hơn, đồng thời mở ra cơ hội hợp tác trong nghiên cứu và bảo tồn di sản văn hóa.

TS. Jang Sang-hoon, Tổng Giám đốc Bảo tàng Dân gian Quốc gia Hàn Quốc, phát biểu khai mạc trực tuyến

Phát biểu chào mừng Hội thảo, TS. Đinh Thị Mai, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, khẳng định quan hệ Việt Nam - Hàn Quốc ngày càng phát triển sâu rộng, được nâng tầm lên Đối tác chiến lược toàn diện năm 2022. Bên cạnh hợp tác chính trị, ngoại giao, kinh tế và khoa học - công nghệ, hợp tác văn hóa giữ vai trò quan trọng trong tăng cường hiểu biết, tin cậy và gắn kết giữa nhân dân hai nước. TS. Đinh Thị Mai nhấn mạnh Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn coi trọng vai trò của văn hóa trong phát triển đất nước, đồng thời xác định việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, chủ động hội nhập quốc tế và tăng cường giao lưu văn hóa là những định hướng quan trọng. Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm đánh giá cao sự phối hợp của Đại sứ quán Hàn Quốc tại Việt Nam với Viện Hàn lâm và các tổ chức văn hóa hai nước. Những hoạt động hợp tác giữa Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Bảo tàng Dân gian Quốc gia Hàn Quốc và Trung tâm Văn hóa Hàn Quốc tại Việt Nam là minh chứng thiết thực cho việc đưa hợp tác văn hóa song phương đi vào chiều sâu, gắn nghiên cứu khoa học với bảo tồn di sản và giao lưu nhân dân.

TS. Đinh Thị Mai, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, phát biểu chào mừng Hội thảo

Phát biểu tại Hội thảo, bà Lee Miyon, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Đại Hàn Dân Quốc tại Việt Nam, bày tỏ vui mừng được tham dự sự kiện và gửi lời cảm ơn đến các đơn vị tổ chức, nhà nghiên cứu và nghệ nhân hai nước. Đại sứ nhấn mạnh ý nghĩa đặc biệt của Bảo tàng trong quan hệ giao lưu văn hóa Việt Nam - Hàn Quốc. Đây là địa điểm từng diễn ra hoạt động giao lưu thân tình giữa Phu nhân Tổng Bí thư Việt Nam và Phu nhân Tổng thống Hàn Quốc nhân chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Tổng thống Lee Jae-myung trong năm 2026. Theo Đại sứ, giấy Hanji và giấy Dó tuy hình thành trong những bối cảnh văn hóa khác nhau nhưng đều sử dụng nguyên liệu tự nhiên, kỹ thuật thủ công truyền thống và lưu giữ những giá trị gắn với lịch sử, đời sống, nghệ thuật của mỗi dân tộc. Bà bày tỏ hy vọng Hội thảo góp phần tăng cường hiểu biết về văn hóa truyền thống, đồng thời mở ra cơ hội để hai nước cùng bảo tồn, phát huy các giá trị di sản quý báu. Hướng tới năm 2027, dịp kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Hàn Quốc và 5 năm khai trương Phòng trưng bày Hàn Quốc tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Đại sứ mong muốn có thêm nhiều hoạt động giao lưu văn hóa được tổ chức tại Bảo tàng, góp phần củng cố tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước.

Bà Lee Miyon, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Đại Hàn Dân Quốc tại Việt Nam, phát biểu tại Hội thảo

Trình bày báo cáo đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Lê Hải Đăng, Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam nhấn mạnh đây là hoạt động thiết thực chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và hướng tới kỷ niệm 73 năm Ngày thành lập Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (02/12/1953 - 02/12/2026). Hội thảo được tổ chức trong khuôn khổ Dự án “Trưng bày Văn hóa Hàn Quốc” tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc tài trợ thông qua Trung tâm Văn hóa Hàn Quốc tại Việt Nam. Được triển khai trong giai đoạn 2019 - 2028, Dự án góp phần giới thiệu văn hóa Hàn Quốc đến công chúng Việt Nam và mở rộng hợp tác chuyên môn giữa các thiết chế văn hóa hai nước.

Đề cập đến giá trị của nghề làm giấy truyền thống, PGS.TS. Lê Hải Đăng nhấn mạnh giấy Hanji của Hàn Quốc và giấy Dó của Việt Nam không chỉ là những sản phẩm thủ công mà còn chứa đựng tri thức bản địa, kỹ năng nghề, ký ức cộng đồng và những giá trị văn hóa được tích lũy, trao truyền qua nhiều thế hệ. Mỗi nghề hình thành trong những điều kiện lịch sử, sinh thái và xã hội riêng, vì vậy việc nghiên cứu, so sánh cần tôn trọng sự khác biệt, nhận diện đầy đủ đặc trưng của từng truyền thống và đề cao tiếng nói của các chủ thể thực hành di sản. Trước những biến đổi của đời sống hiện đại, Giám đốc Bảo tàng khẳng định: “Bảo tồn di sản nghề thủ công vì thế cần được nhìn nhận như quá trình duy trì điều kiện để di sản tiếp tục được thực hành và trao truyền”. Ông đặc biệt nhấn mạnh trách nhiệm của bảo tàng trong kết nối nghiên cứu khoa học với thực hành di sản và công chúng thông qua trưng bày, tư liệu hóa, trình diễn trực tiếp, hoạt động giáo dục, trải nghiệm và ứng dụng công nghệ số.

PGS.TS. Lê Hải Đăng đánh giá việc kết hợp các phiên trao đổi khoa học với hoạt động trình diễn và trải nghiệm nghề làm giấy Hanji, giấy Dó là cơ hội để các nhà nghiên cứu, nghệ nhân và công chúng cùng chia sẻ tri thức, tìm hiểu những điểm tương đồng, khác biệt giữa hai truyền thống văn hóa của hai nước. Từ đó, ông đề xuất Hội thảo tập trung thảo luận về bảo tồn tri thức và kỹ năng nghề, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, đổi mới phương thức diễn giải di sản trong bảo tàng và mở rộng các chương trình giáo dục, giao lưu văn hóa Việt Nam - Hàn Quốc. Giám đốc Bảo tàng bày tỏ mong muốn tiếp tục hợp tác với Bảo tàng Dân gian Quốc gia Hàn Quốc và các đối tác trong phát triển Phòng Hàn Quốc thành không gian học hỏi, giao lưu và đối thoại văn hóa, qua đó phát huy thế mạnh nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, góp phần bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản nghề thủ công truyền thống trong đời sống đương đại.

PGS.TS. Lê Hải Đăng, Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, trình bày báo cáo đề dẫn tại Hội thảo

Sau phiên khai mạc, các đại biểu, nhà khoa học và khách mời tham quan, tìm hiểu hoạt động trình diễn nghề làm giấy Hanji và giấy Dó truyền thống tại Bảo tàng. Sự kết hợp giữa trao đổi học thuật với trình diễn, trải nghiệm góp phần kết nối tri thức nghiên cứu với kinh nghiệm thực hành, tôn vinh vai trò của nghệ nhân trong bảo tồn và trao truyền di sản, đồng thời giúp công chúng hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa của nghề làm giấy truyền thống hai nước.

Các đại biểu tìm hiểu hoạt động trình diễn nghề làm giấy Hanji truyền thống tại Bảo tàng

Các đại biểu tìm hiểu hoạt động trình diễn nghề làm giấy Dó của người Việt tại Bảo tàng

Các đại biểu tìm hiểu hoạt động trình diễn nghề làm giấy Dó của người Nùng (Cao Bằng) tại Bảo tàng

Tiếp nối hoạt động trình diễn, Hội thảo triển khai ba phiên chuyên đề, tập trung trao đổi những vấn đề về tri thức bản địa, giá trị đương đại, diễn giải di sản và thúc đẩy hợp tác văn hóa Việt Nam - Hàn Quốc.

Phiên thứ nhất, “Nghề làm giấy Hanji và giấy Dó: Tri thức bản địa và giá trị đương đại” do PGS.TS. Lâm Bá Nam và PGS.TS. Lê Hải Đăng chủ trì, tập trung làm rõ hệ thống tri thức, kỹ thuật chế tác và sự trao truyền nghề làm giấy truyền thống trong đời sống cộng đồng. Tại phiên này, TS. Vũ Hồng Thuật và TS. Chu Quang Cường (Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam) giới thiệu tham luận “Tri thức địa phương và sự kiến tạo giá trị đương đại trong nghề làm giấy Dó của người Việt, tỉnh Bắc Ninh”; TS. Nguyễn Thị Huệ (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) và NCS. Yeom Kyeong Min (Viện Việt Nam học và Khoa học Phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội) với tham luận “Kỹ thuật chế tác và sự trao truyền nghề làm giấy Hanji ở Hàn Quốc”. Các nghiên cứu góp phần làm rõ đặc trưng của hai nghề làm giấy truyền thống, vai trò của tri thức địa phương và khả năng duy trì, phát huy giá trị nghề trong bối cảnh đương đại.

Phiên thứ hai, “Từ làng nghề đến bảo tàng: Diễn giải di sản và kết nối công chúng” do PGS.TS. Lâm Bá Nam và PGS.TS. Trần Hồng Hạnh chủ trì, hướng đến vai trò của bảo tàng trong nghiên cứu, bảo tồn và đưa di sản nghề thủ công đến gần công chúng. TS. Nguyễn Thị Yến Nga (Trường Cao đẳng Văn hóa - Nghệ thuật Việt Bắc) trình bày tham luận về “Nghề làm giấy Dó của người Nùng ở Cao Bằng” tập trung vào tri thức bản địa, giá trị văn hóa và những gợi mở đối thoại với giấy Dó và Hanji. Cùng với đó, nghiên cứu của TS. Hahm Han-hee và TS. Oh Se-mina (Viện Nghiên cứu Di sản Văn hóa Phi vật thể Hàn Quốc) về sự phục hồi hệ sinh thái Hanji và tính bền vững của cộng đồng, thông qua trường hợp làng Hanji ở Hamyang, cung cấp thêm góc nhìn về mối quan hệ giữa nghề thủ công truyền thống, môi trường thực hành và sự phát triển bền vững của cộng đồng. Các nội dung trao đổi nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn di sản gắn với chủ thể thực hành, đồng thời phát huy vai trò của bảo tàng trong diễn giải và giáo dục di sản.

Phiên thứ ba, “Thúc đẩy quan hệ hợp tác Việt Nam - Hàn Quốc qua đối thoại và giao lưu văn hóa” do bà Park Chan A, PGS.TS. Lâm Bá Nam và PGS.TS. Lê Hải Đăng chủ trì, tập trung vào các phương thức kết nối công chúng và phát triển hợp tác văn hóa giữa hai nước. TS. Gu Min-gyeong (Bảo tàng Dân gian Quốc gia Hàn Quốc) giới thiệu tham luận “Giao lưu và hợp tác văn hóa Việt - Hàn thông qua giáo dục bảo tàng: Tập trung vào quá trình phát triển và thực tiễn giáo dục của ‘Hộp văn hóa Việt Nam’”; TS. Nghiêm Thị Thu Nga (Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) trình bày tham luận “Diễn giải di sản theo hướng đối thoại liên văn hóa: Trường hợp Hanji Hàn Quốc và giấy Dó Việt Nam”. Các tham luận góp phần gợi mở những hướng tiếp cận trong giáo dục bảo tàng, diễn giải di sản và phát triển các chương trình hợp tác, giao lưu văn hóa trên cơ sở tôn trọng sự đa dạng và đặc trưng văn hóa của mỗi quốc gia.

Sau các phiên trình bày tham luận, Hội thảo dành thời gian để các nhà khoa học, chuyên gia và đại biểu Việt Nam, Hàn Quốc trao đổi, thảo luận về những vấn đề đặt ra trong nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị nghề làm giấy truyền thống. Các ý kiến tập trung vào việc nhận diện, gìn giữ và trao truyền tri thức, kỹ năng nghề, vai trò của nghệ nhân và cộng đồng trong duy trì di sản, những thách thức về nguồn nguyên liệu, môi trường thực hành và khả năng thích ứng của nghề thủ công trong đời sống đương đại. Bên cạnh đó, các đại biểu cùng trao đổi về phương thức diễn giải di sản trong bảo tàng, kết hợp nghiên cứu, tư liệu hóa, trình diễn và hoạt động giáo dục, trải nghiệm nhằm tăng cường sự tham gia của công chúng. Phần thảo luận cũng gợi mở những hướng hợp tác giữa Việt Nam và Hàn Quốc trong nghiên cứu, trao đổi chuyên gia, chia sẻ kinh nghiệm bảo tồn và tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa, góp phần phát huy giá trị nghề làm giấy Hanji và giấy Dó trong bối cảnh hiện nay.

Các nhà khoa học, chuyên gia Việt Nam và Hàn Quốc phát biểu trực tiếp và trực tuyến tại Hội thảo

Phát biểu tổng kết và bế mạc Hội thảo, PGS.TS. Lâm Bá Nam, Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam, khẳng định di sản nghề thủ công giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong kho tàng di sản văn hóa. Ông đánh giá cao chất lượng các tham luận và ý kiến trao đổi tại Hội thảo, góp phần làm rõ vai trò, vị trí, giá trị lịch sử và văn hóa của nghề làm giấy truyền thống tại Việt Nam và Hàn Quốc. Các nghiên cứu đã đề cập tương đối toàn diện đến kỹ thuật chế tác, đặc điểm nguyên liệu, điều kiện môi trường, những bí quyết nghề nghiệp và quá trình truyền dạy qua các thế hệ; đồng thời cho thấy nét đặc sắc của từng loại giấy gắn với tri thức, kinh nghiệm và bối cảnh văn hóa riêng của mỗi cộng đồng.

PGS.TS. Lâm Bá Nam cũng đặt ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong bối cảnh hiện đại, đặc biệt là khả năng thích ứng của nghề làm giấy truyền thống với nhu cầu thị trường, phát triển giá trị sản phẩm trên cơ sở gìn giữ bản sắc và tri thức nghề. Theo ông, cần quan tâm hơn đến phương thức chuyển đổi, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, xác định rõ vai trò của các chủ thể thực hành, trách nhiệm của các bên liên quan cũng như những cơ chế, chính sách hỗ trợ nghệ nhân và cộng đồng duy trì, trao truyền nghề. Đánh giá cao các nội dung về hợp tác và giao lưu văn hóa Việt Nam - Hàn Quốc, ông bày tỏ mong muốn các cơ quan nghiên cứu, bảo tàng và tổ chức văn hóa hai nước tiếp tục tăng cường phối hợp, thúc đẩy những chương trình hợp tác thiết thực, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị di sản nghề thủ công truyền thống và tăng cường sự hiểu biết giữa nhân dân hai quốc gia.

PGS.TS. Lâm Bá Nam, Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam phát biểu kết luận Hội thảo

Kết thúc Hội thảo, Ban Tổ chức đã trao giấy chứng nhận và gửi lời tri ân tới các nghệ nhân Việt Nam và Hàn Quốc trực tiếp trình diễn nghề làm giấy truyền thống cùng các nhà khoa học, chuyên gia tham gia trình bày tham luận. Hoạt động này nhằm ghi nhận những đóng góp của các nhà nghiên cứu trong việc chia sẻ tri thức, kết quả nghiên cứu và những góc nhìn khoa học về bảo tồn, phát huy giá trị di sản; đồng thời tôn vinh các nghệ nhân đã gìn giữ, thực hành và trao truyền kỹ thuật, bí quyết nghề qua nhiều thế hệ. Đây cũng là dịp khẳng định vai trò của sự phối hợp giữa nhà khoa học, nghệ nhân và các thiết chế bảo tàng trong nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản nghề thủ công, góp phần thúc đẩy giao lưu, hợp tác văn hóa Việt Nam - Hàn Quốc.

Ban Tổ chức trao giấy chứng nhận và tri ân các nghệ nhân Việt Nam, Hàn Quốc tham gia hoạt động trình diễn nghề làm giấy truyền thống tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam

Hội thảo góp phần khẳng định vai trò của nghiên cứu khoa học, bảo tàng và cộng đồng trong bảo tồn, phát huy giá trị nghề thủ công truyền thống; đồng thời mở ra những hướng hợp tác mới giữa các nhà nghiên cứu, nghệ nhân và thiết chế văn hóa hai nước. Đây cũng là cơ sở để Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam tiếp tục đổi mới hoạt động nghiên cứu, trưng bày, diễn giải và giáo dục di sản, đưa những giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với công chúng trong đời sống đương đại.

Tin: Lê Nguyễn Phương Anh; Ảnh: Vũ Thanh Tâm, Lê Nguyễn Phương Anh, Chu Quang Cường

Nguồn bài viết: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam