Văn hóa Việt Nam đương đại: đa dạng biểu đạt và tương tác

30/11/2020


Viện nghiên cứu Văn hóa

Nhiều tác giả

2020

435

Nxb Khoa học xã hội

LỜI NÓI ĐẦU

 

Tính từ thời điểm Việt Nam tiến hành công cuộc đổi mới (1986) đến nay, những sự đổi mới về chính sách, kinh tế, xã hội, về chiến lược phát triển cũng như sự hội nhập ngày càng mạnh mẽ của Việt Nam vào quá trình toàn cầu hóa và hiện đại hóa đã làm thay đổi lớn diện mạo văn hoá Việt Nam. Các dòng chảy của con người, của các hệ giá trị, hàng hóa, khát vọng, niềm tin tôn giáo, vv... do phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế mang lại đã mở ra một khung cảnh và môi trường mới cho thực hành văn hóa của tất cả các tộc người ở khắp các vùng miền. Chúng ta đang chứng kiến sự xuất hiện ngày càng nhiều những hiện tượng và thực hành văn hóa mới, được phát sinh và sáng tạo trong xã hội đương đại liên quan đến mạng xã hội, truyền thông đại chúng, tiêu dùng văn hóa, giải trí, vv... và chúng ta cũng đang được trải nghiệm ngày càng nhiều những diện mạo mới của các hiện tượng văn hóa cổ truyền như lễ hội, tín ngưỡng, nghệ thuật, phong tục tập quán... ở tất cả các tộc người, vùng miền. Thực tế này tạo nên một bức tranh văn hóa Việt Nam đương đại rất đa dạng với nhiều chiều kích và nhiều sự biểu đạt khác nhau.

 

Trong bối cảnh toàn cầu hoá và phát triển kinh tế hiện nay, mỗi cộng đồng, tộc người, phụ thuộc vào tính chủ thể tự quyết, bối cảnh kinh tế - xã hội cụ thể và vào sức mạnh truyền thống văn hóa riêng của mình, ở các mức độ khác nhau, đã làm mới, tái cấu trúc, tạo dựng mới bản sắc hay thay đổi nhiều khía cạnh của văn hóa cổ truyền của cộng đồng để thích ứng, hội nhập và đáp ứng những nhu cầu, khát vọng về vật chất và tinh thần trong bối cảnh mới. Quá trình tái cấu trúc, làm mới văn hóa này góp phần tạo ra diện mạo văn hóa Việt Nam đuơng đại khác nhiều so vói các thực hành văn hóa trước đổi mới, vói các đặc điểm đa dạng, lai ghép, thích ứng và có sự pha trộn giữa yếu tố truyền thống với những yếu tố hiện đại.

 

Bên cạnh đó, trong khung cảnh và môi trường mới với những chiều kích đa dạng của hội nhập, phát triển, đa dạng những trải nghiệm tính hiện đại, tính toàn cầu, công nghệ số, kết nối đa phuơng tiện,... nhiều hiện tuợng văn hóa mới đã được sáng tạo và trở thành những biểu đạt văn hóa đương đại bổ sung và làm giàu thêm bức tranh văn hóa Việt Nam. Những biểu đạt văn hóa đương đại này luôn có những chiều kết nối và tương tác đa chiều với các dòng văn hóa trong nước và quốc tế, với các thành tố văn hóa trong tổng thể, với lựa chọn đa dạng của các chủ thể văn hóa và với những bối cảnh đặc thù.

 

25 bài viết trong cuốn sách này không ghi nhận được toàn bộ bức tranh văn hóa Việt Nam đương đại song đã thể hiện được sự đa dạng của các biểu đạt văn hóa trong văn hóa thường ngày, sinh kế, tín ngưỡng, lễ hội, âm nhạc, mỹ thuật, văn học,... sự đa chiều của những hiện tượng văn hóa mang tính tương tác cao như: văn hóa vỉa hè, truyền thông xã hội, facebook, chợ vùng biên,... sự đa nghĩa của các hiện tượng văn hóa mới nảy sinh hoặc được hồi sinh sống động như: nhạc bolero, truyện ngôn tình, bài Tarot,... Văn hóa Việt Nam đương đại, có thể nói, đã thể hiện rõ sự tiếp nối và sáng tạo, sự hồi sinh và làm mới, sự tiếp biến và tái cấu trúc, sự năng động và linh hoạt,... tất cả tạo ra những bản sắc mới, góp phần làm giàu có thêm cho văn hóa Việt Nam. Các bài viết trong cuốn sách này có thể là rất khác nhau về vấn đề nghiên cứu, cách tiếp cận nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu,... song tất cả đều hướng đến một thông điệp chung: đa dạng văn hóa là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa Việt Nam là một nền văn hóa đa dạng và văn hóa Việt Nam đương đại đang tiếp tục chuyển tải và bồi đắp thêm cho sự đa dạng văn hóa đó.

 

Để hoàn thành cuốn sách này, chúng tôi xin chân thành cảm ơn các nhà nghiên cứu trong và ngoài Viện đã tin tưởng và hợp tác tốt với Viện Nghiên cứu Văn hóa để có được công trình có ý nghĩa này.

 

Trân trọng cảm ơn!

 

PGS.TS. NGUYỄN THỊ PHƯƠNG CHÂM